دوان دوان به سوی سراب
مدیر سیستم — ۱۴۰۵/۰۸/۲۵
کنترل ما را از چه چیزی فراری میدهد که تا این اندازه وحشت داریم آن را از دست بدهیم؟ بعضی افراد اینقدر از رها کردن کنترل میترسند که در عطش آناند تا همهچیز، از رفتار دیگران گرفته تا احساسات خودشان، دقیقاً مطابق میلشان پیش برود. شاید پاسخ در یک ترس پنهان باشد: ترس از درماندگی، آسیبپذیری و ناتوانی در پیشبینی آینده.
اسکینر، روانشناس مشهور، در آزمایشی به کبوترهای گرسنه بدون هیچ شرطی غذا میداد. اما کبوترها تصور میکردند حرکتی که هنگام رسیدن غذا انجام دادهاند، باعث دریافت آن شده است. بنابراین آن حرکت را مدام تکرار میکردند؛ انگار میتوانستند با آن، آمدن غذا را کنترل کنند! ما انسانها هم وقتی به خرافات، عادتها و مناسک پناه میبریم تا به خودمان احساس امنیت بدهیم؛ در حال دست و پا زدنیم تا از واقعیت ناتوانیمان برای پیشبینی آینده و تسلط بر همهچیز فرار کنیم. این نیاز به کنترل گاهی به روابطمان هم نفوذ میکند. مرد حسودی که باید لحظهبهلحظه از همسرش خبر داشته باشد، دوستی که تمام توجه شما را میخواهد یا مدیری که در کوچکترین جزئیات کار دیگران دخالت میکند، ممکن است در واقع از ترس وابستگی و آسیبپذیر شدن فرار کنند. گاهی هم کنترل خیلی یواشکی در زندگیمان جا باز میکند؛ کسی که مسئولیتهایش را عقب میاندازد و منتظر میماند دیگران مشکلاتش را حل کنند، ممکن است ناآگاهانه از درماندگی خود برای کنترل اطرافیان استفاده کند. حتی تلاش افراطی برای جلب تحسین دیگران و نشان دادن تصویری بینقص از خودمان میتواند شکلی از همین نیاز به کنترل باشد. اما شاید تلخترین شکل این تقلا زمانی است که برای از دست ندادن کنترل، از دوست داشتن و صمیمی شدن فرار میکنیم. بعضیها میگویند به هیچکس احتیاج ندارند و ترجیح میدهند تنها بمانند؛ بعضی دیگر آنقدر به آدمها میچسبند که آزادیشان را میگیرند. رفتارشان متفاوت است، اما شاید ریشه هر دو یکی باشد: ترس از وابستگی و آسیب دیدن. حقیقت این است که آرزوی کنترل مطلق، شبیه سرابی در دل کویر است. هرچه بیشتر برای رسیدن به آن بدوی، بیشتر خسته و تشنه میشوی. غافل از اینکه این سراب، به جای رفع عطش، تشنهترت میکند. ما در تلاش برای به دست آوردن امنیتی صددرصدی، گاهی درست همان آرامشی را از دست میدهیم که به دنبالش هستیم.
شاید آرامش واقعی از جایی آغاز شود که بپذیریم قرار نیست همهچیز تحت کنترل ما باشد؛ قرار نیست برای فرار از آسیب دیدن، عشق را کنار بگذاریم یا برای احساس امنیت، آزادی دیگران را بگیریم. قدرت واقعی این نیست که همهچیز را کنترل کنیم؛ قدرت واقعی این است که در جهانی غیرقابل پیشبینی، جرئت زندگی کردن، دوست داشتن و آسیبپذیر بودن را داشته باشیم
از کتاب «چرا آن کار را کردم»
تلخیص و نگارش: فاطمه خداکرمی